Pierwsza grupa

Pierwsza grupa – to wspomniane substancje występujące wewnątrz cytoplazmy jajowej. Ich lokalizacja ostatecznie ustalą się po zapłodnieniu, lecz przed pierwszym podziałem zygoty. W jajach płazów należą do nich bogate w RNA ziarnistości, płytki żółtka, mitochondria i tzw. melanosomy, czyli drobne ciałka zawierające ciemny pigment. W jajach bezkręgowców (np. w jajach jeżowców) są to głównie mitochondria oraz różne pigmenty rozpuszczone w cytoplazmie. Składniki te wykazują gradient zagęszczenia wzdłuż osi, która na powierzchni jaja wyznacza jego bieguny. Pokrywa się z nim gradient biochemiczny, określający zmienne natężenie procesów metabolicznych w poszczególnych częściach jaja, np. gradient oddechowy w jajach jeżowców. Gradienty są związane z różnicowaniem. Czynniki chemiczne, które w warunkach doświadczalnych zmieniają gradienty, powodują zarazem zmiany w różnicowaniu i określone zaburzenia rozwoju.

Druga grupa czynników cytoplazmatycznych określających różnicowanie się komórek zarodka ma swoje siedlisko w bardzo powierzchownej warstwie jaja, czyli w tzw. korze, a właściwie w cienkiej błonie cytoplazmatycznej. U płazów w warstwie tej znajduje się ciemny pigment. Różna jego ilość i charakterystyczne rozmieszczenie widoczne od strony powierzchni jaja pozwala wyróżnić odmienne obszary kory, a wśród nich rejon o specjalnym znaczeniu dla rozwoju. Jest nim szary półksiężyc pojawiający się po zapłodnieniu. Jego położenie na powierzchni jaja, a właściwie największa jego szerokość wyznacza grzbietową stronę ciała przyszłego zarodka i tym samym główną płaszczyznę symetrii.

Badania Curtisa wykonane niezwykle precyzyjnymi metodami transplantacji powierzchniowej warstwy cytoplazmy szarego półksiężyca (grubości 0,5 !j.) wykazały, że warstwa ta ma specjalne właściwości warunkujące zjawiska indukcji w okolicy wargi grzbietowej przyszłej gastruli (ryc. 205). Proces indukcji rozpoczynający się w okresie gastrulacji poprzez dalsze oddziaływanie na siebie różnych części zarodka wpływa na morfogenezę narządów pierwotnych (cewka nerwowa, struna grzbietowa, somity). Oddziaływanie powierzchniowej cytoplazmy szarego półksiężyca przejawia się wyłącznie w początkach bruzdkowania, chociaż dostrzegalne skutki występują dopiero w stadium gastruli. Ciemny pigment korowej warstwy jaja nie odgrywa w tych procesach istotnej roli. U niektórych bowiem gatunków płazów jajo jest niemal pozbawione tego pigmentu, natomiast procesy rozwojowe zachodzą zgodnie z ogólnym

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>