Homeostaza i zasady regulacji

Żywy organizm możemy zdefiniować jako otwarty układ materialny, znajdujący się w stanie równowagi dynamicznej. Aby prawidłowo funkcjonować, musi on mieć zabezpieczone utrzymanie tej równowagi na odpowiednim i stałym poziomie. Stałość poziomów równowagi dynamicznej procesów fizjologicznych zachodzących w żywych organizmach nazywamy homeostazą. Aby bliżej zrozumieć pojęcie homeostazy, należy zilustrować je kilkoma przykładami.

Organizm ssaka jest w stanie utrzymać w stosunkowo wąskich granicach swą temperaturę wewnętrzną. Ponieważ jednak środowisko, w jakim zwierzę przebywa, ma przeważnie temperaturę różną i bardzo zmienną, muszą zachodzić w organizmie procesy mające na celu przeciwdziałanie zmianom temperatury środowiska. Przy jej obniżeniu zachodzi skurcz naczyń skórnych, a tym samym mniejszy przepływ krwi przez skórę i zmniejszone wypromieniowywanie ciepła. Zwiększone zostaje równocześnie wytwarzanie ciepła w tkankach poprzez zwiększone spalanie.’ Odwrotne zmiany natomiast zachodzą przy podwyższeniu temperatury zewnętrznej, grożącej przegrza-niem organizmu. Naczynia skórne wówczas rozszerzają się, na skutek czego zwiększa się przepływ krwi, a tym samym wypromieniowywanie ciepła. Usuwanie nadmiernego ciepła z organizmu następuje jednak przede wszystkim przez pocenie, co powoduje zwiększone parowanie wraz ze znaczną utratą ciepła.

Innym przykładem regulacji mającej na celu utrzymanie stałości środowiska wewnętrznego w organizmie jest utrzymywanie stałego poziomu cukru we krwi. Przy nadmiernym jego obniżeniu, np. na skutek wzmożonego zużycia w tkankach lub niedostatecznej podaży, organizm mobilizuje cukier przechowywany w wątrobie w postaci glikogenu. Natomiast przy wysokim poziomie cukru uruchamiane są me-chanizmy powodujące wzmożone jego pobieranie z krwi i przekształcanie w tłuszcz. Regulacja w obu przypadkach odbywa się na drodze hormonalnej (patrz str. 473). Wśród innych ważnych parametrów fizjologicznych utrzymywanych na stałym po-ziomie, a więc podlegających homeostazie, wymienić można ciśnienie krwi, zawartość tlenu i dwutlenku węgla w krwi, liczbę krwinek czerwonych itp.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>